روز جهانی آموزش، روزی به نام صلح و توسعه

مجتبی طحان؛ مدرس دانشگاه| هیچ لحظه‌ای در زندگی ما نمی‌گذرد که خواسته یا ناخواسته، به دنبال «آموختن» نباشیم یا حتی در اندیشه آن! هر روز که می‌گذرد و حتی هر لحظه، به این نکته می‌اندیشیم که چه چیزی را یاد نگرفته‌ایم و به کدام عرصه از علایق‌مان توجه نکرده و آموزش ندیده‌ایم و البته همه این لحظات با حسرت توأمان می‌شود! از منظر مدیریتی نیز اگر بنگریم، یکی از مهم‌ترین وجوه آن، ماجرای «آموختن» است.

بدین مهنای که تمام تلاش ما برای این است که یک «سازمان یادگیرنده» ایجاد کرده و «یادگیری سازمانی» را در آن جاری و ساری کنیم! از سوی دیگر، همه ما در زندگی فردی و اجتماعی حداقل یک‌بار به نقطه‌ای می‌رسیم که احساس منزجرکننده «انفعال» یا همان «درجازدن» را تجربه می‌کنیم و اگر به خود نجنبیم و همّ و غمّی نداشته باشیم، حس تنفربرانگیز «بیهودگی» ما را به چهارمیخ خواهد چسباند!

ماجرای اصلی، همان آموختن و یا به تعبیر بهتر «آموزش» است؛ چرایی آموزش را هیچ‌کس انکار نمی‌کند و البته نقش بی‌نظیر آن را در ایجاد یک زندگی مولّد و مطلوب رد نمی‌کند. افرادی که به دنبال تعالی فردی و اجتماعی که در لسان عرب به آن «سائقه استعلا» می‌گویند، هستند، فقط و فقط از شاهراه «آموزش» بدان دست می‌یابند، چرا که این نقش ارزنده دانش و علم‌آموزی است که هست‌ها و نیست‌ها را به ما می‌نُمایاند و در حقیقت جهان‌بینی ما را تغییر می‌دهد.

اگر برای «آموزش» همین یک نقش را بشماریم، برای زندگی و آینده آن، کافی است؛ هرچند مناقشه «آموزش» در زندگی بیش این است! و اما آموزش! آموزش تجربه‌ای است مبتنی بر یادگیری، به منظور ایجاد تغییرات تدریجی و نسبتاً پایدار در فرد تا بتواند توانایی خود را برای انجام کارها بهبود ببخشد.

آموزش می‌تواند در تغییر مهارت‌ها، نگرش‌ها و رفتار فردی، اجتماعی و سازمانی نقشی بی‌بدیل را ایفا کند. با یک نگاه اجمالی بر زندگی می‌توان دریافت آنچه از انسان بروز و ظهور می‌کند، آموخته‌های او در طول زندگی است و چنانچه آموخته‌های فرد از او سلب گردد، انسان هیچ نخواهد داشت.

تبلور عقل و استعداد آدمی و شأن و کرامت انسانی او در پرتو آموزش و تعلیم و تربیت صورت می‌گیرد و در حقیقت این آموزش است که می‌تواند نیروی محرکه سراسر زندگی انسان باشد.

از سوی دیگر دنیای امروز، به طور مداوم و مکرر در حال تغییر و تحول است و همین امر ما را به این باور می‌رساند که برای انطباق با این تغییرات نیازمند فرایندی حیاتی به نام «آموزش» هستیم و «یادگیری» است که ما را به انطباق بین «منابع» و «نیازها» نیل و میل خواهد داد.

با این توصیفات شعارها و بیانیه‌هایی همچون «تغییر مسیر، تحول آموزش» رخ‌نمون می‌کنند و اهمیت «آموزش» را بیش از پیش به ما نشان می‌دهند. از منظر دیگر، آموزش همواره ابزاری بوده است که بشر از آن برای تضمین رشد و پیشرفت افراد استفاده کرده است، هرچند دسترسی به این ابزار در جهان، همیشه با نابرابری‌هایی مواجه بوده، اما هیچگاه نقش دقیق و اثرگذار آن به ورطه خاموشی نگراییده است.

حتی در طول بحران کرونا، مشعل آموزش خاموش نشد و در سخت‌ترین شرایط و لحظات نقش خود را فراموش نکرد. از منظر توجه به حوادث، سوانح و بحران‌ها نیز آن‌گونه که می‌دانیم مراحل چرخه مدیریت بحران از چهار فاز پیشگیری، آمادگی، پاسخ و بازتوانی تشکیل می‌شود.

در سه فاز پیشگیری، آمادگی و بازتوانی، نقش همیشگی آموزش، یک نقش پیشگیرانه با هدف کاهش آثار مخرب بلایا محسوب شده و حتی در فاز بازتوانی و بازسازی ما را به سوی توسعه پایدار رهنمون می‌شود. در گزارش یونسکو با موضوع آینده آموزش آمده است: «تغییر آینده، مستلزم ایجاد تعادل دوباره و فوری در روابط ما با یکدیگر، با طبیعت و همچنین با فناوری است. فناوری که در زندگی ما نفوذ می‌کند و فرصت‌های پیشرفت را در اختیارمان قرار می‌دهد و در عین حال نیز نگرانی‌های جدی را به لحاظ برابری، شمول و مشارکت دموکراتیک ایجاد می‌کند. در نهایت اینکه آموزش یک امتیاز نیست، آموزش یک حق انسانی و یک مسئولیت عمومی است! ابزاری که می‌توان از آن برای تضمین رشد و پیشرفت افراد استفاده کرد که در جمعیت هلال احمر نیز همواره بدان پرداخته شده و به نقش مهم آن برای صلح و توسعه توجه شده است.